Zientziaren, Teknologiaren eta Berrikuntzaren Legeko kontratazio mugagabeari buruzko galderak eta erantzunak

• Zientziaren Legearen erreformaren 23bis artikulua indarrean dago jada, apirilaren 5eko 8/2022 Errege Lege Dekretuaren bidez onartu baitzen, eta Diputatuen Kongresuan baliozkotu zen, aurkako botorik eman gabe. Artikulu horrek ikerketa-langileen lan-kontratazio mugagabea gaitzen du sektore publikoko erakundeetan (zientifikoak, teknikoak eta kudeaketakoak), bai funts propioak bai kanpoko funtsak dituztenean, publikoak zein pribatuak izan, jatorri nazionalekoak zein atzerrikoak.
• 10. xedapen gehigarria, lege-proiektuaren izapidetze parlamentarioan txertatu baitzen, abenduaren 28ko 32/2021 Errege Lege Dekretua (lan-erreformarena) modulatzen du, Europako funts lehiakorren kasuan erakunde publikoetan ikerketa-langileen kontratazioa denbora mugagabeko kontratuen bidez egin dadin; hartara, 23 bis artikuluan araututakora jo daiteke, eta, kasu horretan, ezingo da iraupen mugatuko kontraturik izenpetu.
• 10. xedapen gehigarri honen bidez, legearen erreformako 23 bis artikuluaren aplikazio-eremua zabaltzen da, eta, horri esker, ikerketa-langile gehiagok lan-baldintza hobeekin lan egin ahal izango dute.

Zientzia, teknologia eta berrikuntzako sektore publikoan, zer abantaila ditu kontratazio mugagabeak, aurreko aldi baterako kontratazio-ereduarekin alderatuta?

Kontratazio mugagabea, Legearen 23 bis artikuluak abantaila ugari ditu aldi baterako kontratazioari dagokionez:

• Egonkortasun handiagoa: lanpostuari eusteko aukera ematen du, baldin eta hasierako kontratuaren gehigarri baten bidez kanpo-finantzaketa berria lortzen bada, hautaketa-prozesu berrietara aurkeztu beharrik izan gabe.
• Lan-eskubide gehiago: lan egindako urte bakoitzeko 20 eguneko kalte-ordaina, denboralearen 12 egunekoaren ordez, eta antzinatasunerako, hipotekak eskatzeko eta abarrerako baldintza hobeak.
• Iraupen jakineko lan-kontratazioan egon zitezkeen iruzurrak saihestea, lan-kontratu horiek modu desegokian kateatuz; izan ere, 2011ko Zientziaren Legearen 23. xedapen gehigarria, lege-proiektu honek indargabetu duena, askotan ez zen aplikatzen esparru judizialean, HNKn kontratatutako langileentzat bermeak murrizten baitzituen, Langileen Estatutuaren babespean dauden gainerako langileei dagokienez (langileen eskubideen eta lan-eskubideen gutxienekoen arauari lotuta).
• Bizkortasun handiagoa: ez dago enplegu publikoaren eskaintzaren, soldata-masaren edo birjarpen-tasaren mugen mende, eta ez du aurretiko baimenik behar Europakoak bezalako funts lehiakorren kargura egiten bada.

Lan-gatazkak sortuko dira kontratua amaitzeko balizko zailtasunengatik, kontratatutako pertsona mantentzeko beste funtsik ez dagoenean?

Kontratua amai daiteke, Langileen Estatutuaren (LE) 52 e) artikuluari lotuta baitago. Artikulu horrek aukera ematen die irabazi-asmorik gabeko erakundeei kontratua azkentzeko arrazoi objektibotzat hartzeko funtsen kontsignazio nahikoa ez izatea. Beraz, kontratatutako pertsonei eusteko finantzaketa berririk ez duten zentroek eragozpenik gabe amaitu ahal izango dituzte kontratuak.

Gogorarazi da CSIC bezalako ikerketa-zentroak dagoeneko ari direla kontratatzen ikerketa-funtsak dituzten langileak, kontratazio mugagabearen eredu horrekin, eta lortu dutela Estatuko Abokatutzaren onarpena kontratu-eredu tipo batean, zeinak kontratuaren amaiera-klausula hori jasotzen baitu.

Zenbaterainokoa da aldi baterako kontratazio-eredua kontratazio mugagabera aldatzeak dakarren kalte-ordainaren gastua handitzea?

Kalte-ordaina 12 egunetik 20ra igotzeak lan-kostua urteko % 2,1 soilik igotzea dakar, urtean 8 kalte-ordain egun gehiago izatearen baliokidea. Kontuan hartu behar da obra eta zerbitzu kontratuen aurreko ereduan jada 12 eguneko kalte-ordainak ordaintzen zirela. Hala ere, kostuaren igoera hori nabarmen murriztuko litzateke, kontratu mugagabeek % 1,25 gutxiagoko enpresa-kuota izango bailukete Gizarte Segurantzari, obrako eta zerbitzuko aldi baterako kontratuen aldean.

Kontuan hartzen badugu ikertzaile batentzako Europako proiektu baterako kontratu-eredu baten kostua urtean 40.000 euro gordin dela eta hiru urteko iraupena duela, kalte-ordaina handitzeak pertsona bakoitzeko 2.600 € inguruko kalte-ordain gehigarria ekarriko luke (urtean 876 euro gehiago), Gizarte Segurantzaren enpresa-kostuetan aurreztea kontuan hartu gabe.

Eredu aldaketa horrek eragina izan lezake mugikortasun handiko aldia eta aldi baterako egonaldiak egiten ari diren ikertzaile gazteen prestakuntzan eta sendotzean?

Erreforma honek ez die eragingo prestakuntza-aldian (doktoratu aurrekoa) eta kontsolidazioaren lehen etapetan (doktoratu ostekoa) dauden ikertzaileei; izan ere, Europako funtsekin kontratatzen jarraitu ahal izango dute Zientziaren Legean ezarritako aldi baterako kontratuen bidez, eta aldi baterako iraupena izango dute: 4 urte bitartekoa doktoretza-tesia aurkezteko doktoratu aurreko kontraturako (21. artikulua) eta 3 eta 6 urte bitartekoa doktoratu ondoko sarbide-sistemarako kontraturako (22. artikulua). Beraz, kontratazio-eredu hori erabiltzeak ez die kalterik egiten beren prestakuntzaren eta sendotze-etaparen zati gisa ikerketa-zentroetan aldi baterako lan egiten duten ikertzaile gazteei.

Nola ordaindu ahal izango da kalte-ordaina pertsonak finantzazio berriarekin kontratatuta jarraitzen duenean?

Kalte-ordaina proiektu europarren eta nazionalen gastu hautagarria da, proiektua amaitzean gertatzen bada. Halaber, hornidurak egin daitezke gastu hori proiektu europarrek eta nazionalek aurreikusten dituzten zeharkako kostuei egotzita (% 25era arte).

Arriskuan al dago Europako ikerketa-funts lehiakorrak gauzatzea kontratazio-eredu aldaketa honekin?

Inola ere ezingo da arriskuan jarri Europako funtsak egikaritzea. Aitzitik, Zientziaren Legeak erraztu egiten du ikertzaileak kontratatzea edozein eratako kanpo-funtsen kontura, Europako funtsak barne. ZTBLren 23 bis artikuluaren helburua kontratazioa arintzea da, baimen beharretik eta beste izapide batzuetatik bereiziz, ikerketa-taldeak edo -zentroak kanpoko funtsak dituenean, Europako funtsak barne.

Kontratazio-modalitate horrek “mugagabe faltsuen poltsak” sortuko ditu, eta lan-gatazkek gora egin dezakete?

Argudio okerra da, kontratu mugagabea ez baita kontratu finkoa, baizik eta haren iraupena ez baita aldez aurretik zehazten. Kontratu mugagabea duten ikerketa-langileak ez dira lan-kontratuko langile finkoak, inolaz ere; beraz, arrazoi objektiboengatik kaleratu beharko dute, Langileen Estatutuko 52 e) artikuluan araututakoari jarraiki, bai eta lan-harremana amaitzeko legez aurreikusitako gainerako arrazoiengatik ere.

Lan-gatazka handiagoa sortuko da zentro batzuek Europako funtsekin kontratatutakoen kaleratze ugariei aurre egin behar badiete enplegu-erregulazioko espedienteen (EEE) ondoriozko prozesuekin?

Argitu behar da enplegu-erregulazioko espedienteak administrazio-prozedura bat direla, eta, prozedura horren bidez, krisian dagoen enpresa batek administrazio-baimena lortu nahi duela 100 eta 300 langile arteko enpresek edo 30 langile edo gehiago dituztenek langileen % 10 90 egunetan kaleratzeko edo eteteko. Prozedura horren ondorioz, erakundeak kontsultaldi bat ireki behar du, langileen legezko ordezkariei zuzendutako idazki baten bidez.

Lan-erregulazioko behin-behineko espedienteak, 3 hilabeteko epean plantillaren % 10 baino gehiago edo Europako proiektuen bidez kontratatutako 30 pertsona amaitzearen ondoriozkoak, oso gutxitan gertatuko liratekeela uste da, proiektuen finalizazioak kontzentratzen direnean soilik. Nolanahi ere, balizko EEE horiek administrazio-agintaritzak onartuko lituzke, erabat justifikatuta egongo bailirateke Europako funtsen finantzaketa amaitu delako. Gogorarazi behar da kontratu mugagabeek klausula bat izan dezaketela ikerketa-ildo edo -proiektu zehatz baten finantzaketarekin jarraitu ahal izateko, LEren 52 e) artikuluaren arabera.

Era berean, adierazi behar da enplegu-erregulazioko espedienteak iraupen mugatuko kontratuen esparruan ere aplikatu behar zirela, obra- eta zerbitzu-kontratuak barne; izan ere, LEren 51. artikuluak ez du bereizketarik egiten EEEren xede diren kontratuen iraupenari dagokionez, eta, oro har, “lan-kontratuak azkentzeari” buruz hitz egiten du, kontratu horiek duten izaera dutela, kontratua amaitzeko arrazoi objektiboak daudenean eta aipatutako 51. artikuluan ezarritako atalaseak betetzen direnean. Hori dela eta, kontratazio-formula orokor gisa modalitate mugagabera aldatzeak ez du aldatzen EEEen aplikagarritasuna edo aplikagarritasunik eza, zeinak ikerketa-langileak aldi baterako kontratatzen zireneko berbera izaten jarraituko baitu.