Ikertzaileak Espainiako Zientzia, Teknologia eta Berrikuntza Sistemako (SEKTI) ikerketa-langileen parte dira; ikertzaileak, teknikariak eta ikerketarekin, garapenarekin, ezagutzaren transferentziarekin eta berrikuntzarekin lotutako kudeaketa, administrazio eta zerbitzuetako langileak sartzen dira hor.
Enplegatu Publikoaren Oinarrizko Estatutuak aukera ematen du ikerketa-langileentzat arau bereziak emateko, estatutu hori langile horien berezitasunetara egokitzeko. Hori dela eta, Zientziari, Teknologiari eta Berrikuntzari buruzko ekainaren 1eko 14/2011 Legeak II. titulu espezifiko bat du, ikerkuntzan diharduten giza baliabideak arautzen dituena, eta lehen xedapen gehigarriekin eta haiekin lotutakoekin osatzen da.
ZTBLren arabera, ikertzaileak dira, kasu bakoitzean eskatzen den titulazioaren jabe izanik, ikerketa-jarduera bat gauzatzen dutenak, hau da, ezagutzen bolumena handitzeko sistematikoki egindako sormen-lana, ezagutza horiek aplikazio berriak sortzeko erabiltzea, eta ezagutza horiek transferitzea eta zabaltzea.
Ikerketa Karreraren Europako Esparruak (2011) ikertzaileen lau profil deskribatzen ditu, edozein sektoretatik independenteak:
- R1 (Hasierako faseko ikertzailea)
- R2 (Ikertzaile aitortua)
- R3 (Ikertzaile finkatua)
- R4 (Ikertzaile nagusia)
Unibertsitate publikoetako, ikerketa-erakunde publikoetako eta beste administrazio publiko batzuetako ikerketa-erakundeetako ikertzaileek xede-erakundearekin lotura izan dezakete, hala nola:
- Langile lan-kontratudunak, finkoak izan daitezkeenak, edo ZTBLn jasotako lan-figuren bidez kontratatuak (kontratu mugagabeak, doktoretza aurreko kontratuak, ikertzaile doktoreak eta ikertzaile gailenak sartzeko kontratuak), edo Langileen Estatutuko beste lan-figura batzuen bidez, eta, Unibertsitateetako irakasleen eta ikertzaileen kasuan, Unibertsitate Sistemaren martxoaren 22ko 2/2023 Lege Organikoko lan-kontratuen bidez.
- Funtzionarioak, Ikerketako Erakunde Publikoetako Zientzialari Titularren, Ikertzaile Zientifikoen eta Ikerketako Irakasleen eskaletakoak, Unibertsitateko irakasleen kidegoetakoak (Unibertsitateko Katedradunak eta Irakasle Titularrak), edo Autonomia Erkidegoek sortutako kidego eta eskaletakoak, besteak beste.
Erakunde pribatuek eta gainerako erakunde publikoek ere erabil ditzakete ZTBLren lan-kontratuzko figurak, baldin eta ZTLren lehen xedapen gehigarrian ezarritako baldintzak betetzen badituzte.
Urtero onartzen den lan-eskaintza publikoan administrazio publikoetako ikertzaile funtzionarioen eta lan-kontratuko langile finkoen plazak sartzen dira.
Ikertzaileak hautatzeko irizpideak honako konstituzio-printzipio hauetan oinarritzen dira: berdintasuna, merezimendua eta gaitasuna, deialdien eta haien oinarrien publizitatea, hautaketa-organoen gardentasuna, inpartzialtasuna, profesionaltasuna, independentzia eta diskrezionalitate teknikoa, hautaketa-prozesuen edukiaren eta garatu beharreko funtzioen edo zereginen arteko egokitzapena, eta hautaketa-prozesuen arintasuna, betiere objektibotasunari kalterik egin gabe.
17/2022 Legeak, irailaren 5ekoak, ZTBL aldatu zuenak, ibilbide zientifiko berri bat sortu du sektore publikoan, egonkortasunera bideratua:
- Sisteman sartzeko kontratua berriz definitzen du, eta ikertzaile doktoreentzako sarbide-kontratu berri batekin ordezten du.
- Ikerketa-lerroetarako edo zerbitzu zientifiko-teknikoetarako kontratu mugagabe berria sortzen du.
- Estatutupeko langile ikertzaileak Osasun Sistema Nazionalean sartzea aurreikusten du.
- Atzerriko talentua erakartzeko eta Espainiako langileak itzultzeko neurriak ezartzen ditu.
- Ikertzaile ospetsuaren kontratua birdefinitzen du, izen handiko langile zientifikoak eta teknikoak erakartzeko.
- Berdintasunaren arloan lanketa duala proposatzen du, alde batetik, I+G+Bn emakumeen eta gizonen arteko benetako berdintasuna lortzeko neurri zehatzak hartuz, eta, bestetik, genero-ikuspegia eragile publikoen plangintza-tresnen zeharkako ardatz gisa osatuz.
