Consulta pública previa sobre proyecto de real decreto de modificación de normativa sobre creación, reconocimiento y autorización de universidades y centros universitarios

Espainiako unibertsitate-sistema errotik aldatu da azken urteotan, eta Europako herrialde nagusietakoen pareko kalitate-estandarretara iritsi da. Aldaketa handiak izan dira, eta, ondorioz, modernizatu egin da, Espainiako gizartearen aurrerapenerako funtsezko tresna gisa duen balioa sendotuz. Baina, aldi berean, unibertsitateko proiektu berriak azkar ugaritu direla ere egiaztatu da; proiektu horiek, batzuetan, ibilbide akademiko eskasa duten erakundeek sustatu dituzte, bai irakaskuntzan bai ikerketan, eta, kasu batzuetan, baimenduta ere, Administrazio Publikoko langileen balorazio tekniko kaltegarriak izan arren.

2026-2027 ikasturtean, unibertsitate pribatuek unibertsitateko ikasketa ofizialetan matrikulatutako ikasleen % 29 biltzen dute jada, eta plazen proportzioa are handiagoa da. Prozesu horri gehitzen ari zaio irakaskuntza-eredu birtualen edo lineako irakaskuntza-ereduen hedapen azkarra, eta eredu horien ezarpena aurrekaririk gabeko dimentsiora iritsi da: 2026-2027 ikasturtean, Espainiako unibertsitate-ikasleen % 27k modalitate birtualeko irakaskuntzak egiten ditu; proportzio horrek bikoiztu egiten du gure inguruko herrialdeetan —Britainia Handian, adibidez— erregistratutakoa, eta hainbat aldiz biderkatzen du Alemanian, Frantzian edo Italian lortutakoa.

Era berean, ikerketa-jarduera eskasa dela egiaztatu da, eta jarduera hori, irakaskuntzarekin batera, unibertsitatearen funtsezko jarduera dela mundu garatuan, sortu berri diren unibertsitateen zati esanguratsu batean. Egoera hori bereziki kezkagarria da kontuan hartzen bada unibertsitateek Espainiako zientzia-ekoizpenaren % 70 inguru sortzen dutela eta, 2021etik 2025era bitartean, unibertsitate publikoek unibertsitate-sistemak bereganatutako ikerketarako funts lehiakorren % 95 kontzentratu zutela.

Bilakaera horrek gero eta kezka handiagoa sortu du Espainiako unibertsitate-sistema osoaren kalitateari eta kohesioari buruz, bai eta egungo aldi demokratikoan aukera-berdintasunerako mekanismo indartsu eta Espainiako ekonomia- eta lurralde-garapenaren sortzaile gisa betetzen duen eginkizunaren jarraipenari buruz ere. Alde horretatik, kontuan izan behar dugu azken hogeita bost urteetan 33 unibertsitate pribatu berri eta unibertsitate publikorik bat ere ez direla aitortu. Sistema 50 unibertsitate publikotan eta 49 pribatutan ezarri da, eta gaur egun izapidetzen ari diren hainbat proiektu berri ditu -hamar gehiago, guztiak pribatuak, une honetan beren irudiekin zehaztuak-.

Joera horri eutsiz gero arau-esparrua eguneratu gabe, arriskua dago Espainiako unibertsitatearen ezaugarri izan diren irakaskuntza- eta ikerketa-kalitatearen estandarrei behar bezala erantzuten ez dieten unibertsitate-ereduak finkatzeko, eta eredu horiek Europa garatuenarekin parekatzeko. Horrek eragina izan lezake, sortu berri diren erakundeetan ez ezik, unibertsitate-sistema osoaren ospean, sinesgarritasunean eta nazioarteko lehiakortasunean ere (bai unibertsitate publikoetan, bai jada finkatuta dauden eta ibilbide akademiko luze eta oparoa duten unibertsitate pribatuetan), bai eta ikasleek, familiek eta enplegatzaileek Espainiako unibertsitate-tituluetan duten konfiantzan ere.

Azaldutako arazoak kontuan hartuta, unibertsitate eta unibertsitate-zentroak sortu, aitortu eta baimentzeari buruz indarrean dagoen araudia berrikusi behar da (uztailaren 27ko 640/2021 Errege Dekretuan jasoa), unibertsitate-proiektu berriei eska dakizkiekeen bermeak sendotzeko eta kalitate-estandar homogeneo batzuk ziurtatzeko unibertsitate-sistema osoan. Arau hori indarrean jarri zenetik bildutako esperientziak agerian utzi du komenigarria dela zenbait baldintza eta prozedura eguneratzea, unibertsitate-sistemaren egungo errealitatera eta azken urteetan izan dituen aldaketetara egokitzeko.

Esku-hartze arauemailearen beharra premiazkoa da. Espainiako unibertsitate-sistema hedapen eta eraldaketa bizkorreko prozesu batean murgilduta dago. Prozesu horren ezaugarriak dira unibertsitateak sortzeko ekimenen hazkunde nabarmena, irakaskuntza birtualaren hazkunde iraunkorra eta unibertsitate erakundearen elementu definitzaile gisa behar besteko ikerketa-jarduera bermatzeko gero eta garrantzi handiagoa. Bilakaera hori indarrean dagoen esparru arautzailearen erantzun-ahalmenaren erritmoa baino azkarrago ari da gertatzen; izan ere, esparru arautzaile horretako tresnek mugak utzi dituzte agerian lurralde osoan kalitate-estandar homogeneo batzuk eraginkortasunez ziurtatzeko.

Erreforma honen onarpenak ez du atzerapenik onartzen. Egungo erregimenari eutsiz gero, unibertsitateek ezaugarri izan behar dituzten baldintza akademikoak, irakaskuntzakoak, ikertzaileenak eta jasangarritasun instituzionalekoak behar bezala egiaztatzen ez dituzten unibertsitate-proiektuak aintzatesten eta baimentzen jarrai dezakete. Horri esker, sendotu egingo lirateke behin finkatu ondoren zuzentzeko oso zailak izango liratekeen dinamikak, eta horrek arriskuan jarriko lituzke unibertsitate-ikasketen kalitatea, ikerketa-jardueraren garapena, ikasleen eta enplegatzaileen konfiantza eta Espainiako unibertsitate-sistemaren nazioko eta nazioarteko ospea. Aitzitik, berehalako araugintzako jarduketa batek aukera emango du arrisku horiei aurrea hartzeko, sistemaren sinesgarritasuna indartzeko eta etorkizunean kalitate akademiko, ikertzaile eta instituzionaleko oinarri sendoetan haztea bermatzeko.

• Unibertsitateak eta unibertsitate-zentroak sortu, aitortu eta baimentzeko eska daitezkeen betekizunak indartzea, ikasketa, irakaskuntza, ikerketa, ekonomia eta erakundeen kaudimen egokia egiaztatzen duten proiektuak soilik sar daitezen sistemara bermatuz.
• Espainiako unibertsitate-sistema osoan kalitate-estandar homogeneoak bermatzea, erakundeen izaera publikoa edo pribatua eta ematen den irakaskuntza presentziala, hibridoa eta birtuala edo linean edozein dela ere.
• Unibertsitateen ikerketa-eginkizuna indartzea, ikerketa-jarduera unibertsitate-proiektuaren benetako elementu eraginkorra dela bermatuz, eta ez eskakizun formal hutsa; horrela, bermatzen da Espainiako unibertsitateak funtsezko bi funtzioetako bat betetzen jarraitzen duela, hots, ezagutza ekoiztea eta transferitzea, Espainiaren ekonomia-, gizarte- eta lurralde-aurrerapenari laguntzeko.
• Erregulazioa irakaskuntza birtualaren hedapenera egokitzea, modalitate horretan ematen diren titulazioen kalitatea ziurtatzeko aukera emango duten betekizun espezifikoak ezarriz.
• Unibertsitate berriak baimendu aurreko ebaluazio- eta egiaztapen-mekanismoak hobetzea, txosten teknikoen zeregina indartuz eta lege-eskakizunak betetzen direla eraginkortasunez egiaztatuz, horiek ematen dituzten agentzien independentzia bermatuz.
• Unibertsitateek behar adinako ikasle-, irakasle-, baliabide- eta azpiegitura-masa kritikoa izan dezaten bermatzea, irakaskuntzako, ikerketako eta jakintzaren transferentziako eginkizunak modu jasangarrian garatu ahal izateko, unibertsitatearen berezko eginkizunak baitira.
• Espainiako unibertsitate-sistemaren kohesioa, sinesgarritasuna eta izen ona babestea, behar bezala finkatu gabeko proiektuen existentziak ikasleen, familien, enplegatzaileen eta gizarte osoaren konfiantzan eraginik izan ez dezan.
• Unibertsitate-sistemaren hazkunde ordenatu eta jasangarria bultzatzea, erakundeen eta ekimen pribatuaren autonomia, interes orokorraren babesa eta goi-mailako hezkuntza-zerbitzu publikoaren kalitatearen bermea bateratuz.
• Espainiako unibertsitateen nazioko eta nazioarteko lehiakortasuna indartzea, erakunde berriek ezagutzaren, berrikuntzaren eta bikaintasun akademikoaren aurrerapenari modu eraginkorrean laguntzen diotela ziurtatuz.
• Etorkizunean zuzentzeko zailak diren egitura-gabeziak sendotzeari aurrea hartzea, identifikatutako arriskuei aurrea hartzea eta unibertsitate-sistemaren garapen orekatua bermatzea ahalbidetuko duen erregulazio-jarduera goiztiarraren bidez.

Arautzeko ez diren aukeren artean, indarrean dagoen arau-esparruari eustea hartu da aintzat, eta, horren osagarri, gomendioak, jardunbide egokien gidak edo administrazioen eta ebaluazio-organoen arteko koordinazio-mekanismoak. Hala ere, neurri horiek ez dute indar juridikorik unibertsitate-proiektu berriek gutxieneko kalitate-estandar batzuk modu uniformean beteko dituztela bermatzeko, eta ez dute aukerarik ematen oraingo erregulazioan hautemandako gabeziak zuzentzeko.

Uztailaren 27ko 640/2021 Errege Dekretuan ezarritako araubidea aldaketarik gabe mantentzeko aukera ere baloratu da. Hala ere, aukera horrek ez luke aukerarik emango aurretik deskribatutako azken urteetan unibertsitate-sistemak izandako eraldaketei erantzuteko.

Ondorioz, alternatibarik egokiena da indarrean dagoen araudia aldatzea, unibertsitateak eta unibertsitate-zentroak sortzeko, onartzeko eta baimentzeko aplikatu beharreko baldintzak eta prozedurak eguneratzeko, kalitate-bermeak sendotzeko, Estatu osoan aplikazio homogeneoa izango dela ziurtatzeko eta Espainiako unibertsitate-sistemaren egungo bilakaerak dakartzan erronkei eraginkortasunez aurre egiteko.

Parte-hartze publikorako epea 2026ko urriaren 15etik urriaren 30era arte egongo da zabalik.

Ekarpenak formulario honen bidez egin ahal izango dira.