Consulta pública previa sobre proyecto de real decreto de modificación de normativa sobre creación, reconocimiento y autorización de universidades y centros universitarios
Ano: 2026
Data de publicación: outubro 2026
Periodo de consulta: dende: 15/10/26 ata: 30/10/26
O sistema universitario español experimentou nos últimos anos unha profunda transformación alcanzando estándares de calidade equiparables aos dos principais países europeos, con cambios importantes que guiou a súa modernización consolidando o seu valor como instrumento crave do progreso da sociedade española, pero tamén se constatou a evidente proliferación acelerada de novos proxectos universitarios promovidos, en ocasións, por entidades con escasa traxectoria académica tanto docente como investigadora e, nalgúns casos, autorizados a pesar de contar con valoracións técnicas desfavorables efectuadas polo persoal da Administración Pública.
No curso 2026-2027 as universidades privadas concentran xa o 29% do estudiantado matriculado en estudos universitarios oficiais, e unha proporción aínda maior de prazas. A este proceso está a sumarse a rápida expansión dos modelos docentes virtuais ou en liña, cuxa implantación alcanzou unha dimensión sen precedentes: no curso 2026-2027, o 27% do estudiantado universitario español cursa ensinos en modalidade virtual, unha proporción que duplica a rexistrada en países da nosa contorna como Gran Bretaña e multiplica por numerosas veces a alcanzada en Alemaña, Francia ou Italia.
De igual modo, corroborouse unha insuficiente actividade investigadora, que é xunto á docencia unha actividade fundamental da universidade no mundo desenvolvido, nunha parte significativa das universidades de recente creación, circunstancia especialmente preocupante se se ten en conta que as universidades xeran ao redor do 70% da produción científica española e que, entre 2021 e o 2025, as universidades públicas concentraron o 95% dos fondos competitivos de investigación captados polo sistema universitario.
Esta evolución suscitou unha crecente preocupación acerca da calidade e a cohesión do sistema universitario español no seu conxunto, e da continuidade do seu papel articulado no actual período democrático como potente mecanismo de igualdade de oportunidades, e xerador de desenvolvemento económico e territorial en España. Neste sentido, debemos ter presente que nos últimos vinte e cinco anos recoñecéronse 33 novas universidades privadas e ningunha universidade pública, ata situarse o sistema en 50 universidades públicas e 49 privadas, con diversos novos proxectos actualmente en tramitación -dez máis, todos eles privados, nestes momentos concretados coas súas respectivas memorias-.
De manterse esta tendencia sen unha actualización do marco regulador, existe o risco de que se consoliden modelos universitarios que non respondan de forma suficiente aos estándares de calidade docente e investigadora que historicamente caracterizaron á universidade española, e que a equipasen á Europa máis desenvolvida. Iso podería afectar non só ás institucións de nova creación, senón tamén ao prestixio, a credibilidade e a competitividade internacional do sistema universitario no seu conxunto (incluíndo tanto ás universidades públicas como sobre as universidades privadas xa consolidadas e de longa e frutífera traxectoria académica), así como á confianza de estudantes, familias e empregadores nos títulos universitarios españois.
Tendo en conta dos problemas descritos, resulta necesario revisar a regulación vixente en materia de creación, recoñecemento e autorización de universidades e centros universitarios, contida no Real Decreto 640/2021, do 27 de xullo, co fin de reforzar as garantías esixibles aos novos proxectos universitarios e asegurar uns estándares homoxéneos de calidade en todo o sistema universitario. A experiencia acumulada desde a entrada en vigor da esta norma puxo de manifesto a conveniencia de actualizar determinados requisitos e procedementos para adecualos á realidade actual do sistema universitario e ás transformacións que este experimentou nos últimos anos.
A necesidade da intervención normativa é apremiante. O sistema universitario español atópase inmerso nun proceso de rápida expansión e transformación, caracterizado polo notable incremento de iniciativas de creación de universidades, o crecemento sostido do ensino virtual e a crecente relevancia de garantir unha actividade investigadora suficiente como elemento definitorio da institución universitaria. Esta evolución está a se producir a un ritmo superior ao da capacidade de resposta do marco regulador vixente, cuxos instrumentos evidenciaron limitacións para asegurar de forma efectiva uns estándares homoxéneos de calidade en todo o territorio.
A aprobación desta reforma non admite demora. De manterse o réxime actual, poderían seguir recoñecéndose e autorizándose proxectos universitarios que non acrediten suficientemente os requisitos académicos, docentes, investigadores e de sustentabilidade institucional que deben caracterizar a unha universidade. Iso favorecería a consolidación de dinámicas que, unha vez asentadas, resultarían extraordinariamente difíciles de corrixir, co consecuente risco para a calidade dos ensinos universitarios, o desenvolvemento da actividade investigadora, a confianza de estudantes e empregadores e o prestixio nacional e internacional do sistema universitario español. Pola contra, unha actuación normativa inmediata permitirá anticiparse a eses riscos, reforzar a credibilidade do sistema e garantir que o seu crecemento futuro prodúzase sobre bases sólidas de calidade académica, investigadora e institucional.
- Reforzar os requisitos esixibles para a creación, recoñecemento e autorización de universidades e centros universitarios, garantindo que unicamente accedan ao sistema proxectos que acrediten unha adecuada solvencia académica, docente, investigadora, económica e institucional.
- Asegurar uns estándares homoxéneos de calidade en todo o sistema universitario español, con independencia da natureza pública ou privada das institucións e da modalidade de ensino impartido sexa esta presencial, híbrida e virtual ou en liña.
- Fortalecer a función investigadora das universidades, garantindo que a actividade investigadora constitúa un elemento real e efectivo do proxecto universitario e non unha mera esixencia formal, e garantindo así que a universidade española segue desenvolvendo unha das dúas funcións esenciais como é a produción e transferencia de coñecemento que contribúe ao progreso económico, social e territorial de España.
- Adaptar a regulación á expansión do ensino virtual, establecendo requisitos específicos que permitan asegurar a calidade das titulacións impartidas nesta modalidade.
- Mellorar os mecanismos de avaliación e verificación previos á autorización de novas universidades, reforzando o papel dos informes técnicos e a acreditación efectiva do cumprimento dos requisitos legais, garantindo a independencia das axencias que os emiten.
- Garantir que as universidades dispoñan dunha masa crítica suficiente de estudantes, profesorado, recursos e infraestruturas, que permita desenvolver de forma sustentable as súas funcións de docencia, investigación e transferencia do coñecemento, que son consustanciales ao feito universitario.
- Preservar a cohesión, credibilidade e reputación do sistema universitario español, evitando que a existencia de proxectos insuficientemente consolidados afecte á confianza de estudantes, familias, empregadores e da sociedade no seu conxunto.
- Favorecer un crecemento ordenado e sustentable do sistema universitario, compatibilizando a autonomía das institucións e a iniciativa privada coa protección do interese xeral e a garantía da calidade do servizo público de educación superior.
- Reforzar a competitividade nacional e internacional das universidades españolas, asegurando que as novas institucións contribúan efectivamente ao avance do coñecemento, a innovación e a excelencia académica.
- Prevenir la consolidación de deficiencias estructurales de difícil corrección futura, mediante una actuación regulatoria temprana que permita anticiparse a los riesgos identificados y garantizar el desarrollo equilibrado del sistema universitario.
Entre as alternativas non regulatorias, considerouse o mantemento do marco normativo vixente complementado con recomendacións, guía de boas prácticas ou mecanismos de coordinación entre administracións e órganos de avaliación. Con todo, estas medidas carecen da forza xurídica necesaria para garantir de maneira uniforme o cumprimento duns estándares mínimos de calidade por parte dos novos proxectos universitarios e non permiten corrixir as insuficiencias detectadas na regulación actual.
Tamén se valorou a posibilidade de manter sen cambios o réxime establecido no Real Decreto 640/2021, do 27 de xullo. No entanto, esta opción non permitiría dar resposta ás transformacións experimentadas polo sistema universitario nos últimos anos descritas anteriormente.
En consecuencia, a alternativa máis adecuada consiste na aprobación dunha modificación da normativa vixente que actualice os requisitos e procedementos aplicables á creación, recoñecemento e autorización de universidades e centros universitarios, reforzando as garantías de calidade, asegurando unha aplicación homoxénea en todo o territorio nacional e permitindo afrontar de maneira efectiva os retos que expón a actual evolución do sistema universitario español.
O período de participación pública queda aberto desde o día 15 de outubro ata o 30 de outubro de 2026.
As contribucións poderán facerse a través do seguinte formulario.