Esperimentazio zientifikoan eta haren ezarpenean animaliak ez erabiltzeko metodo alternatiboak sustatzea

Animaliekin esperimentatzearen ordezko metodoak garatzea oinarri-oinarrizko osagaia da 2010/63/EU Zuzentaraua (eur-lex.europa.eu) oinarri hartuta araututako sisteman, zeina helburu zientifikoetarako erabiltzen diren animaliak babesteari buruzkoa baita, eta administrazio publiko eskudun guztiak horretara behartzen baititu. Izan ere, horren baitan dago ikerketa-prozeduretan animaliak erabat ordezkatzeko azken helbururantz aurrera egitea.

Dagoeneko badaude animalia kopuru handi baten erabilera murrizteko aukera ematen duten aurrerapen teknologikoak, baina oraindik ezinezkoa da organismo bizien konplexutasuna eta erreakzioak erreplikatzea. Non-Animal Methods in Science and Regulation (publications.jrc.ec.europa.eu) txostenak, Status Report 2024 delakoak, EU Reference Laboratory for alternatives to animal testing (EURL ECVAM) delakoak, Europako Batzordearen Joint Research Centren (JRC) integratutakoak, ikerketa eta ekimen ugari biltzen ditu, metodo alternatiboak martxan jartzen laguntzen ari direnak. Hor sartzen dira teknologia berritzaileak, 3Dko ehunak eta zelulak erabiltzen dituzten in vitro metodoak, organ-on-chip teknologiak, eredu konputazionalak (adimen artifiziala eta ikasketa automatikoa) eta teknologia omikoak (transkriptomikoak eta metabolomikoak), produktu kimikoen gaineko arriskuen ebaluazioetan eraginkortasuna eta efikazia hobetzeko garatzen ari direnak. Baita oinarrizko ikerkuntzan eta ikerketa aplikatuan ere, non esperimentazioan erabiltzen diren animalia gehienak. Txosten honen edukiak ondo islatzen du arlo honetako artearen egoera eta egindako ahalegin kolektiboa.

Testuinguru horretan, metodo alternatiboen ikerketa sustatzea ere funtsezko helburu bat da, eta Zientzia, Berrikuntza eta Unibertsitate Ministerioak helburu hori duten proiektuak finantzatuz hartzen du bere gain, baina baita eskuragarri dauden aurrerapenak zabalduz ere.

Zientzia eta Teknologiarako Espainiako Fundazioaren Europako Bulegoak (fecyt.es), Europako ikerketa-programei buruzko informazio eguneratua ematen du Espainian, eta Horizonte Europan diharduten Espainiako ikertzaileen eta I+Gko zentroen parte-hartzea eta lidergoa bultzatzen ditu.

  • Metodo alternatiboei buruzko informazioa ematen duen beste plataforma bat Tracking System for Alternative methods towards Regulatory acceptance (tsar.jrc.ec.europa.eu) da. Plataforma hori EURL ECVAMek garatu du, estatu kideek eta erakunde behatzaileek kontuan hartzen dituzten metodo alternatiboei buruzko informazioa zabaltzeko International Cooperation on Alternative Testing methods (ICATM) delakoan. EBko, Kanadako, AEBko, Koreako Errepublikako, Brasilgo, Txinako eta Japoniako ordezkaritzak biltzen ditu, eta metodo alternatiboen ikerketan, baliozkotzean eta erabilera arautuan koordinazioa eta lankidetza sustatzea du helburu. TSAR aurrera doa agente kimiko edo biologikoekin testean dauden animaliak ez erabiltzeko metodo alternatiboen garapenean, hainbat sektoretan erabiltzeko metodo ezagun gisa onartuak izateko bidean. Edukiak honako hauek biltzen ditu: egoeraren egoera onarpenaren arabera, JRC, EURL ECVAM Alternative Methods to Animal experimentation datu-basean integratutako metodo indibidual bakoitzaren deskribapen laburtua, eta onarpen-prozesuari lotutako dokumentu garrantzitsuak.

  • ETPLASek, laborategiko animalien zientzietako heziketarako eta prestakuntzarako Europako plataformak, online ikastaro bat du EU 52 modulua (learn.etplas.eu), ikerketan animaliak ez erabiltzeko metodo alternatiboak (existitzen direnak) bilatzen eta identifikatzen laguntzeko. Ordezkapenaren kontzeptua garatzen du eta hura sartzeko lanean eman beharreko pausoak deskribatzen ditu.

  • Bestalde, FELASA, laborategiko animalien zientziaren Europako Elkarteen Federazioa, laborategiko animalien erabileran parte hartzen duten langileen syllabus bat garatzeko prozesuan dago (felasa.eu). Syllabus horrek prestakuntzaren helburuak eta emaitzak zehaztuko ditu, eta prestakuntza hori eraginkor egiteko gomendioak emango ditu (material osagarria, prestakuntza-egoerak, ariketak).

  • Espainian, Animalien Esperimentaziorako Metodo Alternatiboak Garatzeko Espainiako Sarea – REMA (remanet.net) sareak arazo horren eta arlo horretan lortutako aurrerapenen berri zabaltzea bultzatzen du. REMA eztabaida-foro bat da, esperimentazio-animalien erabilera hobea eta zentzuzkoagoa lortzeko, in vitro metodoen garapena, baliozkotzea eta erabilera sustatuz, esperimentazioan animalien erabilera murrizteko, fintzeko eta ordezteko printzipioak hobeto eta modu eraginkorragoan aplika daitezen.

  • Ikerkuntzan animaliak erabiltzearen ordezko metodoen esparruan ere, ISCIIIk Biobankuei eta Bioereduei buruzko Plataforma (isciii.es) finantzatzen du, eta abian dago, ikerketari laguntzeko zerbitzuak ematen dituena. Zehazki, animalia-ereduen eta organoideen hub-ek ekarpen garrantzitsua egiten diote Espainiako ikerketa biomedikoko sistemaren zerbitzuko arlo horretako alternatibak garatzeari.ISCIIIk Bioereduen eta Biobankuen Plataformako unitateek emandako prestakuntza-ikastaroak (isciiibiobanksbiomodels.es) argitaratu ditu.ISCIIIren 3Rs Unitateak ere (https://www.isciii.es/zerbitzuak/komites-etica/unitate-3rs) trebakuntza- eta dibulgazio-baliabideen bilduma baliagarria aurkezten du, baita bilatzaileetarako estekak, 3R-en gaineko datu-baseak eta inbentarioak eta metodo alternatiboak bereziki.

Europako Batzordeak ERA ekintza bat jarri du abian, ikerketan metodo alternatiboak erabiltzeko aurrerapausoak eman daitezen, Ikerketen Zuzendaritza Nagusiak NAMak (“Ikuspegi berriko metodoak’) edo ikerkuntzan animaliak erabiltzearen ordezko metodoak garatu eta ezartzeko. Espainiak ERA Action-eko Asanbladan eta lau Lantaldeetan parte hartzen du, NAMei buruz osatuak. Talde horien lana 2025-2027 bitartean garatuko da, eta esparru horretan aurrera egiteko oinarriak ezarriko ditu:

  • NAMen eta azpiegitura komunen garapena EBn.

  • NAMak baliozkotzea/gaitzea, onartzea eta sartzea.

  • Prestakuntza eta gaikuntza.

  • Irekitasuna eta kontzientziazioa.