O desenvolvemento de métodos alternativos á experimentación con animais é un compoñente esencial do sistema regulado a partir da Directiva 2010/63/EU (eur-lex.europa.eu) relativa á protección dos animais utilizados para fins científicos, que obriga ao conxunto das administracións públicas competentes, e éo porque diso depende avanzar cara ao obxectivo último da total substitución dos animais nos procedementos de investigación.
Hai xa avances tecnolóxicos que permiten reducir o uso dun gran número de animais, pero aínda non é posible replicar a complexidade e reaccións dos organismos vivos. O informe, ‘Non-Animal Methods in Science and Regulation’ Status Report 2024 do EU Reference Laboratory for alternatives to animal testing (EURL ECVAM) integrado no Joint Research Centre (JRC) da Comisión Europea, recolle un elevado número de investigacións e iniciativas que están a contribuír a pór en marcha métodos alternativos. Inclúense aquí un conxunto de tecnoloxías innovadoras, métodos in vitro empregando tecidos e células en 3D, tecnoloxías organ-on-chip, modelos computacionales (intelixencia artificial e aprendizaxe automática) e tecnoloxías ómicas (transcriptómicas e metabolómicas), que están a ser desenvolvidas para mellorar a eficiencia e a eficacia nas avaliacións do risco sobre produtos químicos. E tamén en investigación básica e aplicada nas que se produce a maior parte de uso de animais en experimentación. O contido deste informe reflicte ben o estado da arte nesta materia e o esforzo colectivo realizado.
Neste contexto, o fomento da investigación en métodos alternativos é tamén un obxectivo esencial que se asume desde o Ministerio de Ciencia, Innovación e Universidades, en primeiro lugar, a través do financiamento de proxectos con esta finalidade, pero tamén a través da difusión dos avances dispoñibles.
As tres axencias financiadoras de investigación e innovación en España, dependentes do Ministerio de Ciencia, Innovación e Universidades, a Axencia Estatal de Investigación (AEI) e o Instituto de Saúde Carlos III (ISCIII) e o Centro para o Desenvolvemento Tecnolóxico Industrial (CDTI), conceden axudas a través de diferentes tipos de convocatorias para o desenvolvemento de proxectos con esta finalidade, en particular a través de convocatorias de Proxectos de Xeración do Coñecemento (AEI) e as convocatorias de Proba de Concepto (AEI e ISCIII) e das de proxectos de I+D+I individuais e en cooperación (CDTI).
Outra plataforma que proporciona información sobre métodos alternativos é Tracking System for Alternative methods towards Regulatory acceptance (TSAR). Esta plataforma foi desenvolvida por EURL ECVAM, para difundir información sobre os métodos alternativos considerados polos estados membros e organizacións observadoras no International Cooperation on Alternative Testing methods (ICATM) que integra representacións da UE, Canadá, USA, República de Corea, Brasil, Chinesa e Xapón e persegue promover coordinación e cooperación na investigación, validación e uso regulado de métodos alternativos. TSAR segue o progreso dos métodos alternativos ao uso de animais en test con axentes químicos ou biolóxicos, cara á súa aceptación como métodos recoñecidos para o seu uso en varios sectores. O seu contido cobre: o estado de situación en termos da súa aceptación, unha descrición resumida de cada método individual integrado na base de datos JRC, EURL ECVAM Alternative Methods to Animal experimentation, e documentos relevantes asociados ao proceso de aceptación.
En España, la Red Española para el desarrollo de Métodos Alternativos a la experimentación animal (REMA) impulsa la divulgación de esta problemática y los avances alcanzados en este campo. REMA es un foro de discusión para lograr un mejor y más racional uso de los animales de experimentación, fomentando el desarrollo, validación y utilización de los métodos in vitro, con el fin de conseguir una mejor y más eficaz aplicación de los principios de reducción, refinamiento y reemplazo de uso de animales en la experimentación.
Desde a Dirección Xeral de Investigación, a Comisión lanzou unha Acción ERA para o desenvolvemento e implantación de NAMs ‘Métodos de novo enfoque’ ou alternativos ao uso de animais en Investigación. España participa na Asemblea e nos catro Grupos de Traballo da ERA Action sobre NAMs constituídos:
- Desenvolvemento de NAMs e infraestruturas comúns na UE.
- Validación/cualificación, aceptación e incorporación de NAMs.
- Formación e capacitación.
- Apertura e concienciación.
Tamén no ámbito dos métodos alternativos ao uso de animais en investigación, ISCIII financia e existe operativa unha Plataforma sobre Biobancos e Biomodelos que presta servizos de apoio á investigación. En particular, os hubs de modelos animais e organoides constitúen unha contribución relevante ao desenvolvemento de alternativas neste ámbito ao servizo do sistema de investigación biomédica en España.
