<p>O fomento de métodos alternativos ao uso de animais na experimentación científica e a súa implantación</p>

O desenvolvemento de métodos alternativos á experimentación con animais é un compoñente esencial do sistema regulado a partir da Directiva 2010/63/EU (eur-lex.europa.eu) relativa á protección dos animais utilizados para fins científicos, que obriga ao conxunto das administracións públicas competentes, e éo porque diso depende avanzar cara ao obxectivo último da total substitución dos animais nos procedementos de investigación.

Hai xa avances tecnolóxicos que permiten reducir o uso dun gran número de animais, pero aínda non é posible replicar a complexidade e reaccións dos organismos vivos. O informe, Non-Animal Methods in Science and Regulation (publications.jrc.ec.europa.eu), Status Report 2024 do EU Reference Laboratory for alternatives to animal testing (EURL ECVAM) integrado no Joint Research Centre (JRC) da Comisión Europea, recolle un elevado número de investigacións e iniciativas que están a contribuír a pór en marcha métodos alternativos. Inclúense aquí un conxunto de tecnoloxías innovadoras, métodos in vitro empregando tecidos e células en 3D, tecnoloxías organ-on-chip, modelos computacionales (intelixencia artificial e aprendizaxe automática) e tecnoloxías ómicas (transcriptómicas e metabolómicas), que están a ser desenvolvidas para mellorar a eficiencia e a eficacia nas avaliacións do risco sobre produtos químicos. E tamén en investigación básica e aplicada nas que se produce a maior parte de uso de animais en experimentación. O contido deste informe reflicte ben o estado da arte nesta materia e o esforzo colectivo realizado.

Neste contexto, o fomento da investigación en métodos alternativos é tamén un obxectivo esencial que se asume desde o Ministerio de Ciencia, Innovación e Universidades, en primeiro lugar, a través do financiamento de proxectos con esta finalidade, pero tamén a través da difusión dos avances dispoñibles.

La&nbsp;Oficina Europea de la Fundaci&oacute;n Espa&ntilde;ola para la Ciencia y la Tecnolog&iacute;a (fecyt.es), facilita en Espa&ntilde;a informaci&oacute;n actualizada sobre los programas europeos de investigaci&oacute;n, impulsa la participaci&oacute;n y el liderazgo de investigadores y centros de I+D espa&ntilde;oles en Horizonte Europa.

  • Outra plataforma que proporciona información sobre métodos alternativos é Tracking System for Alternative methods towards Regulatory acceptance (tsar.jrc.ec.europa.eu). Esta plataforma foi desenvolvida por EURL ECVAM, para difundir información sobre os métodos alternativos considerados polos estados membros e organizacións observadoras no International Cooperation on Alternative Testing methods (ICATM) que integra representacións da UE, Canadá, USA, República de Corea, Brasil, Chinesa e Xapón e persegue promover coordinación e cooperación na investigación, validación e uso regulado de métodos alternativos. TSAR segue o progreso dos métodos alternativos ao uso de animais en test con axentes químicos ou biolóxicos, cara á súa aceptación como métodos recoñecidos para o seu uso en varios sectores. O seu contido cobre: o estado de situación en termos da súa aceptación, unha descrición resumida de cada método individual integrado na base de datos JRC, EURL ECVAM Alternative Methods to Animal experimentation, e documentos relevantes asociados ao proceso de aceptación.

  • ETPLAS, a Plataforma europea de educación e formación en ciencias do animal de laboratorio, dispón dun curso en liña Módulo EU 52 (learn.etplas.eu) introdutorio á procura e identificación de métodos (existentes) alternativos ao uso de animais na investigación. Desenvolve o concepto de substitución e describe os pasos necesarios no traballo da súa introdución. 

  • Por outra banda, FELASA, a Federación de Asociacións europeas de ciencia do animal de laboratorio, está en proceso de desenvolver un syllabus sobre educación e formación en substitución (felasa.eu) do persoal involucrado no uso de animais de laboratorio (que detallará obxectivos e resultados desta formación e incluirá recomendacións para facer efectiva esta formación (material suplementario, escenarios de formación, exercicios).

  • En España, a Rede Española para o desenvolvemento de Métodos Alternativos á experimentación animal – REMA (remanet.net) impulsa a divulgación desta problemática e os avances alcanzados neste campo. REMA é un foro de discusión para lograr un mellor e máis racional uso dos animais de experimentación, fomentando o desenvolvemento, validación e utilización dos métodos in vitro, co fin de conseguir unha mellor e máis eficaz aplicación dos principios de redución, refinamento e substitución de uso de animais na experimentación.

  • Tamén no ámbito dos métodos alternativos ao uso de animais en investigación, ISCIII financia e existe operativa unha Plataforma sobre Biobancos e Biomodelos (isciii.es) que presta servizos de apoio á investigación. En particular, os hubs de modelos animais e organoides constitúen unha contribución relevante ao desenvolvemento de alternativas neste ámbito ao servizo do sistema de investigación biomédica en España. O ISCIII publica unha listaxe de cursos de formación (isciiibiobanksbiomodels.es) impartidos polas unidades da súa Plataforma de Biomodelos e Biobancos. Tamén a Unidade 3Rs do ISCIII (https://www.isciii.es/servicios/comites-etica/unidade-3rs) presenta unha recompilación útil de recursos de formación e divulgación así como ligazóns a buscadores, bases de datos e inventarios sobre 3Rs e métodos alternativos en particular.

Para potenciar o avance cara ao uso dos métodos alternativos na investigación, desde a Dirección Xeral de Investigación, a Comisión Europea ha lanzado unha Acción ERA para o desenvolvemento e implantación de NAMs ‘Métodos de novo enfoque’ ou alternativos ao uso de animais en Investigación. España participa na Asemblea e nos catro Grupos de Traballo da ERA Action constituídos sobre NAMs cuxo traballo se desenvolverá entre 2025-2027 e sentará as bases para avanzar neste ámbito: 

  • Desenvolvemento de NAMs e infraestruturas comúns na UE.

  • Validación/cualificación, aceptación e incorporación de NAMs.

  • Formación e capacitación.

  • Apertura e concienciación.