O desenvolvemento de métodos alternativos á experimentación con animais é un compoñente esencial do sistema regulado a partir da Directiva 2010/63/EU (eur-lex.europa.eu) relativa á protección dos animais utilizados para fins científicos, que obriga ao conxunto das administracións públicas competentes, e éo porque diso depende avanzar cara ao obxectivo último da total substitución dos animais nos procedementos de investigación.
Hai xa avances tecnolóxicos que permiten reducir o uso dun gran número de animais, pero aínda non é posible replicar a complexidade e reaccións dos organismos vivos. O informe, Non-Animal Methods in Science and Regulation EURL ECVAM Status Report 2023 do EU Reference Laboratory for alternatives to animal testing (EURL ECVAM) e integrado no Joint Research Centre (JRC) da Comisión Europea, recolle un elevado número de investigacións e iniciativas que están a contribuír a pór en marcha métodos alternativos, abarcando un conxunto de tecnoloxías innovadoras, métodos in vitro empregando tecidos e células en 3D, tecnoloxías organ-on-chip, modelos computacionales (intelixencia artificial e aprendizaxe automática) e tecnoloxías ómicas (transcriptómicas e metabolómicas), que están a ser desenvolvidas e integradas en marcos de avaliación para mellorar a eficiencia e a eficacia nas avaliacións do risco sobre produtos químicos. Tamén en investigación básica e aplicada na que se produce a maior parte de uso de animais en experimentación. O contido deste informe reflicte ben o estado da arte nesta materia e o esforzo colectivo realizado.
Neste contexto, o fomento da investigación en métodos alternativos é tamén un obxectivo esencial que se asume desde o Ministerio de Ciencia, Innovación e Universidades, en primeiro lugar, a través do financiamento de proxectos con esta finalidade, pero tamén a través da difusión dos avances dispoñibles.
As tres axencias financiadoras de investigación e innovación en España, dependentes do Ministerio de Ciencia, Innovación e Universidades, a Axencia Estatal de Investigación (AEI) e o Instituto de Saúde Carlos III (ISCIII) e o Centro para o Desenvolvemento Tecnolóxico Industrial (CDTI), conceden axudas a través de diferentes tipos de convocatorias para o desenvolvemento de proxectos con esta finalidade, en particular a través de convocatorias de Proxectos de Xeración do Coñecemento (AEI) e as convocatorias de Proba de Concepto (AEI e ISCIII) e das de proxectos de I+D+I individuais e en cooperación (CDTI).
Outra plataforma que proporciona información sobre métodos alternativos é Tracking System for Alternative methods towards Regulatory acceptance (TSAR). Esta plataforma foi desenvolvida por EURL ECVAM, para difundir información sobre os métodos alternativos considerados polos estados membros e organizacións observadoras no International Cooperation on Alternative Testing methods (ICATM) que integra representacións da UE, Canadá, USA, República de Corea, Brasil, Chinesa e Xapón e persegue promover coordinación e cooperación na investigación, validación e uso regulado de métodos alternativos. TSAR segue o progreso dos métodos alternativos ao uso de animais en test con axentes químicos ou biolóxicos, cara á súa aceptación como métodos recoñecidos para o seu uso en varios sectores. O seu contido cobre: o estado de situación en termos da súa aceptación, unha descrición resumida de cada método individual integrado na base de datos JRC, EURL ECVAM Alternative Methods to Animal experimentation, e documentos relevantes asociados ao proceso de aceptación.
En España, a Rede Española para o desenvolvemento de Métodos Alternativos á experimentación animal (REMA), integra e coordina iniciativas da industria, a administración e a sociedade co mundo científico respecto do estudo, validación, aplicación e implementación legal do uso de métodos alternativos, e impulsa tamén a divulgación desta problemática e os avances alcanzados neste campo. REMA é un foro de discusión para lograr un mellor e máis racional uso dos animais de experimentación, fomentando o desenvolvemento, validación e utilización dos métodos in vitro, co fin de conseguir unha mellor e máis eficaz aplicación dos principios de redución, refinamento e substitución de uso de animais na experimentación.
- O artigo 41.2 do RD 1083/2025 establece que “O Ministerio de Ciencia, Innovación e Universidades é o punto de contacto para efectos de asesoramento sobre a pertinencia normativa e conveniencia das formulacións alternativas propostos para a súa validación.”
