Proyecto de Real Decreto por el que se regula la concesión directa de subvenciones a determinadas entidades para actuaciones de relevancia en materia de universidades y de interés público durante el ejercicio 2026.

Errege Dekretu honen xedea da 3. artikuluan adierazten diren erakunde onuradunei zuzeneko dirulaguntzak ematea arautzea, Dirulaguntzei buruzko azaroaren 17ko 38/2003 Lege Orokorraren 22.2.c) artikuluan aurreikusitakoa aplikatuz, haren 28. artikuluaren 2. eta 3. apartatuetan ezarritakoari dagokionez, interes publikoko arrazoiak daudelako, erakunde onuradunen jardueren eta funtzionamendu-gastuen ondoriozko gastuak ordaintzeko beharra dakartelako, eta, horrela, interes publikoko helburuak betetzeko zailtasunak dituztelako, behar bezala justifikatuta.

Alde horretatik, Errege Dekretuaren proiektuak behar horiei erantzun egokia eman nahi die, esparru espezifiko bat ezarriz, Estatuak erakunde horiei ematen dien laguntza bideratu ahal izateko, segurtasun juridikoa eta administrazio-efizientzia zainduz.

Gobernuak zientzia, berrikuntza, teknologia eta unibertsitateei dagokienez duen politika horien garapenerako jarduera eta erakunde laguntzaileei esker zabaltzen da, eta horietan interes publiko, sozial, ekonomiko edo humanitarioko arrazoiek irauten dute; gainera, horien euskarri ekonomiko, tekniko eta materiala hainbat finantzaketa-lerroren bidez bermatu izan da tradizionalki, publikoak zein pribatuak izan.

Dirulaguntzei buruzko azaroaren 17ko 38/2003 Lege Orokorraren 22.2.c) artikuluak eta lege horren erregelamenduaren 67. artikuluak aukera ematen dute, salbuespenez, dirulaguntzak zuzenean emateko interes publiko, sozial, ekonomiko edo humanitarioko arrazoiak daudenean, edo deialdi publikoa egitea eragozten duten behar bezala justifikatutako beste arrazoi batzuk daudenean. Lege horren 28.2 artikuluaren arabera, hura arautzen duten arau bereziak errege-dekretu bidez onartu behar dira, eskumena duen ministroak proposatuta eta Ogasun Ministerioak txostena egin ondoren.

Maiatzaren 7ko 472/2024 Errege Dekretuak Zientzia, Berrikuntza eta Unibertsitate Ministerioari esleitzen dio Gobernuak zientziaren, berrikuntzaren eta unibertsitateen arloan duen politika proposatzea eta gauzatzea. Politika horren zati bat erakundeen bidez garatzen da, eta erakunde horien jarduerak unibertsitateko ekosistemaren, ekosistema zientifikoaren eta kultura-ekosistemaren funtzionamendu egokiari laguntzen dio; izan ere, zuzeneko finantzaketa justifikatzen duten interes publikoko, sozialeko eta ekonomikoko arrazoiak daude.

Errege-dekretu horren bidez, 2026an erakunde onuradunek egiten dituzten jardueren jarraitutasuna bermatu nahi da.

Espainiako Unibertsitateen Errektoreen Biltzarra (CRUE) irabazi-asmorik gabeko elkartea da, gaur egun Espainiako 77 unibertsitatek osatua, eta unibertsitateen eta administrazio publikoen arteko lankidetza eta atzerriko unibertsitateekiko eta gizarte-eragileekiko harremanak sustatzen ditu. Haren osaerak eta eginkizunek erakunde-posizio berezia ematen diote Espainiako unibertsitate-sistemaren barruan.

Bere funtzio nagusien artean daude unibertsitateak Jaurlaritzaren eta beste eragile batzuen aurrean ordezkatzea, batzorde eta lantalde nazional eta nazioarteko ugaritan parte hartzea, eta unibertsitate sistemari buruzko azterketak eta txostenak egitea. Azpimarratzekoa da, halaber, bere hedapen-lana eta kontuak ematea, batez ere urtero «Unibertsitatea zenbakitan» argitaratuz.

Hogeita hamar urte baino gehiagoko jardunaren ondoren, CRUE Espainiako unibertsitate guztien solaskide instituzionala da administrazio publikoen aurrean. Ordezkaritzako funtzio honen berezitasunak eta beste entitate baliokiderik ez egoteak justifikatzen dute diru-laguntza zuzenean ematea.

Aurreikusitako laguntza, 70.000 eurokoa, bere funtzioak garatzeko beharrezkoak diren gastu arruntak eta arruntak partzialki ordaintzeko erabiliko da, errentamenduak, hornidurak, ekipamendua, zerbitzu profesionalak eta jarduera instituzionalak barne. Zenbatekoak aurreko ekitaldietako diru-laguntzak hartzen ditu erreferentziatzat, behar bezala justifikatuta.

2026rako aurreikusitako jardueren artean, hauek daude: gobernu-organoen bilerak; administrazio publikoekin bilerak; unibertsitate-politikari buruzko proposamenak eta txostenak egitea; batzorde sektorialak eta lantaldeak koordinatzea; jardunaldiak antolatzea; erakundeen ordezkaritza, eta estatuko eta nazioarteko beste erakunde batzuekin lankidetzan aritzea. Interes orokorreko jardueren garapenari lotutako egitura-gastuak dira.

Bestalde, Ortega y Gasset-Gregorio Marañón Fundazioa (FOM) irabazi-asmorik gabeko erakunde pribatua da, eta Gizarte Zientzietan, Humanitateetan eta Osasun Zientzietan kultura, prestakuntza eta ikerketa sustatzen ditu. Bere berezitasuna eta bere jardueraren interes publikoa bere liburutegi eta artxiboaren balio historiko, zientifiko eta kultural apartaren ondorio dira.

Liburutegia eta Artxiboa dira erakundearen sortze-nukleoa, eta Interes Kulturaleko Ondasun izendatu zituzten 1997an. Hasiera batean, Jose Ortega y Gasset-en 13.000 liburuki inguruk osatzen zuten liburutegia, eta gaur egun 70.000 ale inguru eta funts ugari ditu, pertsona eta erakunde garrantzitsuen legatu eta dohaintzetatik datozenak.

Artxiboak José Ortega y Gasseten dokumentazio pertsonala eta familiarra gordetzen du, 500 eskuizkribu baino gehiago, 3.000 argazki, 11.000 eskutitz inguru eta 30.000 lan-ohar inguru barne, eta horiei, ondoren, garrantzi historiko eta kultural bereziko beste artxibo batzuk gehitu zaizkie, horien artean Gregorio Marañónena. Funts horiek erreferentzia dira Espainiako kulturaren eta zientziaren Zilarrezko Aroa deritzonari buruzko ikerketarako.

Fundazioa Mendebaldeko Aldizkariarekin ere lotuta dago. Aldizkaria Ortega y Gassetek sortu zuen 1923an. Argitalpen horrek garrantzi berezia du Espainiako historia intelektualean eta Europako pentsamendu zientifiko eta kulturalaren zabalkundean.

Liburutegi-artxiboa, Institutua eta Aldizkaria, beraz, multzo bereziak dira Espainiako kulturaren, zientziaren eta akademiaren esparruan. Funtzio horiek betetzen eta garatzen dituen beste erakunderik ez egoteak, mantentzen duen ondarearen balioarekin eta bere jarduera akademiko eta zientifikoekin batera, diru-laguntzaren zuzeneko izaera justifikatzen du.

Fundazioarentzat aurreikusitako 75.000 euroko laguntzak ere aurreko ekitaldietako diru-laguntzak hartzen ditu erreferentziatzat, eta haren jarduera akademiko, kultural eta zientifikoei eta hura garatzeko beharrezkoak diren zerbitzuei eusteko aukera emango du.

Ondorioz, erakunde biek dituzte interes publiko, sozial eta ekonomikoko nahikoa arrazoi diru-laguntzak zuzenean 38/2003 Legearen 22.2.c) artikuluaren arabera emateko. Era berean, jarduerak eta funtzionamendu-gastuak finantzatzeko xedea dutenez, lege horren 34.4 artikuluan aurreikusitako aldez aurreko ordainketa egin behar da, jardueren jarraitutasuna bermatzeko eta haien plangintza eta aurrekontu-betearazpen egokia errazteko. Ez da eskatzen entitate onuradunen izaera eta kaudimen egiaztatua kontuan harturik bermerik eratzea.

Bestalde, Aurrekontuei buruzko azaroaren 26ko 47/2003 Lege Orokorraren 38. artikuluak Estatuko Aurrekontu Orokorrak automatikoki luzatzea aurreikusten du. 2026an indarrean dagoen aurrekontu-luzapenak ez du eragotzi behar erakunde horiei eta garatzen dituzten interes orokorreko jarduerei ematen zaien laguntza publikoak jarraitzea.

Azkenik, Auzitegi Gorenaren jurisprudentziak interpretatu du Dirulaguntzei buruzko Lege Orokorraren 22.2.c) artikuluak salbuespen gisa zuzeneko emakidara jotzeko aukera ematen duten hainbat kasu jasotzen dituela. Ondorioz, ez da ezinbestekoa aldi berean egiaztatzea deialdi publiko batera joateko zailtasuna, dirulaguntzaren oinarri diren interes publiko, sozial edo ekonomikoko arrazoiak daudela behar bezala justifikatuta dagoenean.

Horregatik guztiagatik, errege-dekretu honetan arautzen diren diru-laguntzek betetzen dituzte zuzenean ematea justifikatzen duten baldintzak, kontuan hartuta erakunde onuradunen izaera berezia eta jarraitutasuna bermatu nahi zaien jardueren interes orokorra.

Esku ez hartzeko aukera

Estatuaren laguntza neurri arauemaile gehigarririk ez hartzeko aukera aztertu da, egungo jarduera-esparruari eutsiz. Hala ere, aukera hori baztertu egin da; izan ere, ez luke aukerarik emango egonkortasunari, aurreikusgarritasunari eta finantzaketa-tresnen nahikotasunari dagokienez hautemandako beharrei erantzun egokia emateko, eta ez luke bermatuko erakunde horiek hitzartutako jardueren garapen egokia.

Norgehiagoka-mekanismo arruntak erabiltzea

Aztertu den beste aukera bat izan da laguntzak antolatzea norgehiagoka-araubideko deialdien bidez. Hala ere, aukera horrek muga nabarmenak ditu; izan ere, erakunde onuradunek ezaugarri bereziak dituzte, eta, horregatik, beren funtzioak direla-eta, bereziak dira unibertsitate-sistemarako.

Tresna ez-arauemaileak erabiltzea, adibidez, hitzarmen edo akordio espezifikoak.

Halaber, laguntza lankidetza-hitzarmenen edo antzeko tresnen bidez bideratzeko aukera baloratu da. Hala ere, aukera horrek ez ditu funtsak esleitzeko orduan homogeneotasun, gardentasun eta segurtasun juridiko maila bera bermatzen, eta ez du ahalbidetzen erakunde onuradunen eskubide eta betebeharren araubidea hain argi eta sistematikoki artikulatzea.

Hautatutako aukera: zuzeneko emakida Errege Dekretu bidez

Aurreko alternatiben aurrean, diru-laguntzen zuzeneko emakida arautuko duen Errege Dekretu bat onartzea erabaki da, diru-laguntzen arloko araudian aurreikusitakoaren babesean, interes publiko, sozial eta ekonomikoko arrazoiak daudelako.

Aukera honek aukera ematen du:

• Tresna juridikoa jardueren berezitasunera egokitzea.
• Esparru homogeneoa, gardena eta segurtasun juridiko osokoa bermatzea.
• Emakidaren prozedurari arintasuna ematea, jarduerak aurreikusitako epeetan egitea erraztuz.
• Goi-mailako hezkuntzaren arloan estatuek dituzten lehentasun estrategikoekiko koherentzia ziurtatzea.

Ondorioz, hautatu den aukera da lortu nahi diren helburuak lortzeko egokiena eta proportzionatuena, erregulazio onaren printzipioekin eta 2/2023 Lege Organikoan ezarritako esparruarekin bat etorriz.

Parte-hartze publikorako epea 2026ko irailaren 24ko 00:00etatik aurrera egongo da irekita.

Ekarpenak helbide elektroniko honetara bidali ahal izango dira:

SGAUI@ciencia.gob.es