Formación e capacitación

A adecuada formación e capacitación do persoal é un compoñente esencial do sistema de control sobre o uso de animais na experimentación científica de todas as persoas involucradas nas funcións de: (1) coidado dos animais, (2) no deseño e a realización de procedementos e proxectos, (3) na supervisión in situ do benestar e coidados dos animais, (4) así como as persoas que asumen as funcións do veterinario designado e a eutanasia. Todas elas deben posuír unha capacitación previa e adecuada á súa función.

A capacitación baséase nuns requisitos mínimos de titulación universitaria e de formación teórico-práctica regulados pola Orde ECC/566/2015 (boe.es), do 20 de marzo, pola que se establecen os requisitos de capacitación que debe cumprir o persoal que manexe animais utilizados, criados ou fornecidos con fins de experimentación e outros fins científicos, incluíndo a docencia. Esta orde foi parcialmente modificada pola Orde CNU/120/2025 (boe.es), do 3 de febreiro, particularmente no que respecta ao mantemento da capacitación (art. 20).

Corresponde aos órganos competentes das Comunidades Autónomas o recoñecemento desta capacitación mediante a expedición dun certificado de capacitación que habilite para o desempeño desas funcións e que ten validez en todo o territorio nacional.

Correspóndelles tamén desenvolver os requisitos que deben cumprir as entidades que impartan esta formación e os programas formativos específicos para cada unha das funcións que interveñen no emprego de animais de experimentación e realizar un recoñecemento dos cursos de formación e correspondentes diplomas.

En aras da transparencia, corresponde ao Ministerio de Ciencia, Innovación e Universidades publicar os cursos de formación recoñecidos, para o que se convida aos órganos competentes das Comunidades Autónomas a que comuniquen no prazo de tres meses desde o seu recoñecemento, os cursos de formación dispoñibles no seu ámbito territorial.

A partir de una capacitación inicial el sistema regula la formación continua del personal que queda sujeto a una actualización cada ocho años de su capacitación. Numerosas entidades proporcionan cursos de formación en este ámbito, se citan a continuación algunos proveedores relevantes de formación: 

  • Plataforma Europea ETPLAS (etplas.eu) (Education and Training Platform for Laboratory Animal Science), tiene desarrollados una serie de módulos virtuales de formación gratuitos en ETPLAS Learn (learn.etplas.eu), destinados al personal que trabaja con animales de experimentación. Sus módulos pueden utilizarse tanto para su integración en programas de formación orientados a la obtención de la capacitación inicial, como para la formación continua. La realización aislada de los módulos no supondría en ningún caso la obtención de la capacitación para trabajar con animales de experimentación. ETPLAS también da visibilidad en su página a la formación proporcionada por otras organizaciones y centros.

  • La Sociedad Española para las Ciencias del Animal de Laboratorio - SECAL (secal.es), también contribuye significativamente a potenciar la calidad del sistema por medio de la formación. SECAL celebra bienalmente un congreso nacional y una jornada científica, publica libros para docencia, material divulgativo y la revista “Animales de Laboratorio”, además de organizar cursos de formación y mesas redondas. En particular, su Grupo de Diseño Estadístico en Investigación Animal, desarrolla un papel importante proporcionando recursos educativos, guías y herramientas estadísticas que permiten al investigador planificar adecuadamente sus proyectos, garantizando el bienestar animal y la obtención de resultados fiables.

  • La Plataforma sobre Biobancos y Biomodelos (isciii.es) que financia el ISCIII, además de prestar servicios de apoyo a la investigación y también proporcionan una oferta significativa de cursos de formación (isciiibiobanksbiomodels.es) en modelos animales, organoides y otros métodos alternativos al uso de animales en la investigación, al servicio del sistema de investigación biomédica en España.

Como marco de referencia profesional, a Comisión elaborou un novo documento marco de formación, National Competent Authorities for the implementation of Directive 2010/63/EU on the protection of animals used for scientific purposes, a partir dun traballo de consulta con expertos e dun período de negociación e aprobación polos Estados membros e está previsto que proximamente se confirme oficialmente a súa aprobación. O documento presenta unha revisión en profundidade do sistema de formación neste ámbito: en particular achega unha definición de funcións e roles regulados e a súa cualificación; dos módulos necesarios e específicos de función/rol/tarefa; inclúe o traballo baixo supervisión e o rexistro de formación; describe un sistema de avaliación de resultados de aprendizaxe; tamén os sistemas de acreditación, aprobación e aceptación en cursos; e desenvolve un marco completo de desenvolvemento profesional continuo (CPD).

Na reunión do Comité español para a protección dos animais utilizados con fins científicos (CEPAFIC) mantida o 1 de decembro de 2020 adoptouse unha guía, elaborada co obxecto de facilitar e harmonizar o proceso de recoñecemento do mantemento da capacitación do mencionado persoal.

  • El manual Laboratory Animal Science and Technology ofrece una guía introductoria para la formación del personal encargado del cuidado de animales utilizados con fines científicos. La publicación promueve elevados estándares de bienestar animal y una cultura del cuidado, con especial atención a los principios de reemplazo, reducción y refinamiento (las «tres erres»), en el marco de la normativa de la Unión Europea.